Σαφά
Η όραση είναι μια ικανότητα της ψυχής και όργανά της είναι τα μάτια.
Υποκείμενο της όρασης δεν είναι το όργανο αλλά η ψυχή που χρησιμοποιεί το
όργανο για να δει. Τα μάτια δεν είναι παρά ένα παράδειγμα γιατί στην
πραγματικότητα το σώμα ολόκληρο είναι το όργανο της ψυχής που επιτρέπει
στην ψυχή να αποκτήσει την εμπειρία της ζωής. Η όραση της ψυχής όταν
λειτουργεί μέσα από τα αυτιά ονομάζεται ακοή και όταν λειτουργεί μέσα από
τη γλώσσα, γεύση. Έτσι γίνεται η γνωριμία της ψυχής με την εξωτερική ζωή:
η ψυχή χρησιμοποιεί διαφορετικά όργανα για να αποκτήσει διαφορετικές
εμπειρίες.
Μεταξύ σώματος και ψυχής υπάρχει ένα άλλο όργανο το οποίο
επιστήμονες και μύστες θεωρούν ότι είναι ανεξήγητο: ο νους. Οι επιστήμονες
τον αποκαλούν εγκέφαλο αλλά ο εγκέφαλος δεν είναι παρά όργανο του νου και
ο νους εκτείνεται πέρα από αυτόν. Με απλά λόγια μπορεί κανείς να πει ότι ο
νους είναι το όργανο της ψυχής και ότι το σώμα είναι το όργανο του νου,
όμως, νους και σώμα είναι και τα δύο όργανα της ψυχής. Μολονότι αυτά τα
όργανα δίνουν στην ψυχή σαφή γνώση των πραγμάτων, την ίδια στιγμή αυτά
τα ίδια περιορίζουν τη δύναμη της ψυχής.
Δύο είναι τα χαρακτηριστικά της όρασης: το ένα είναι η διεισδυτικότητα
και το άλλο, η έκταση, δηλαδή το μήκος και το πλάτος του οπτικού πεδίου. Με
τα μάτια του σώματος μπορεί κανείς να δει κοντά ή μακριά, να έχει ευρύ ή
στενό ορίζοντα. Η ψυχή, όμως, χρησιμοποιώντας το νου ως όργανό της,
διαπερνά με το βλέμμα της το νου των άλλων ανθρώπων όπως ακριβώς το μάτι
βλέπει σε όλο το μήκος και πλάτος του οπτικού του πεδίου.
Παίρνοντας ο νους το σώμα για να αποκτήσει την εμπειρία της ζωής
περιορίζει τις εμπειρίες του επειδή το σώμα είναι περιορισμένο και επειδή ο
νους, εάν ήταν ελεύθερος, θα έβλεπε μακρύτερα. Όμως, ο άνθρωπος είναι από
την παιδική του ηλικία συνηθισμένος να χρησιμοποιεί το σώμα ως όργανο του
νου με αποτέλεσμα σχεδόν κανείς να μην ξέρει να χρησιμοποιήσει το νου
χωρίς το σώμα. Επίσης, επειδή η ψυχή είχε ανέκαθεν ως όχημά της το νου, έχει
περιορίσει έτσι την όραση και τις εμπειρίες της. Εάν μπορούσε η ψυχή να δει
ανεξάρτητα από το νου και το σώμα, θα έβλεπε απείρως περισσότερα
πράγματα.
Όπως είναι δύσκολο για το νου να δει ανεξάρτητα από το σώμα, το ίδιο και
ακόμη δυσκολότερο είναι για την ψυχή να δει ανεξάρτητα από το νου. Για τον
λόγο αυτό ένας σούφι προσπαθεί να ελευθερώσει το νου του από το σώμα και
να ελευθερώσει την ψυχή του από το νου και το σώμα. Για την επίτευξη αυτού
του στόχου δίνονται διάφορες νοητικές συγκεντρώσεις και πρακτικές. Είναι
σαν να σβήνει κανείς από το νου τις εξωτερικές μορφές και να απαλείφει τη
μορφή του νου από την ψυχή. Αυτή η εμπειρία ονομάζεται σαφά.
Απόσπασμα από τη διδασκαλία του Πιρ-ο Μούρσιντ, Ινάγιατ Χαν
